-अविनाश दुधे
नागपूर–नवी दिल्ली रेल्वे प्रवास करताना अनेकदा सातपुडा पर्वतरांगांतील महादेव डोंगररांगांच्या घनदाट जंगलाच्या कुशीत लपलेली, नितांत सुंदर मरामझिरी आणि धाराखोह ही दोन रेल्वे स्टेशनं खिडकीतून पाहिली होती. प्रत्येक वेळी मनात एकच विचार यायचा—या ठिकाणी एकदा तरी उतरायचं… या जंगलाला, या डोंगरांना आणि या रेल्वेमार्गाला जवळून अनुभवायचं.
आज बकेट लिस्टमधली ती इच्छा पूर्ण झाली.
बैतूलहून ट्रेन सुटली आणि काही अंतरातच नागरी जग मागे पडलं. सातपुडा जवळ येत गेला तशी दृश्यांची भाषा बदलत गेली. रुळांच्या दोन्ही बाजूंनी धावणारं घनदाट जंगल, पावसाने धुऊन निघालेली हिरवाई, डोंगरांच्या अंगावर विसावलेले ढग आणि मध्येच धुक्याची एखादी लहर…
रेल्वे पुढे जात होती आणि मन मात्र प्रत्येक वळणावर थांबत होतं.
मरामझिरी आलं.
छोटंसं स्टेशन. पण त्याच्या आजूबाजूला उभं असलेलं सातपुड्याचं विराट जग.
आता पुढचा टप्पा होता—धाराखोह.
आणि या दोन स्टेशनांमधला प्रवास म्हणजे केवळ काही किलोमीटरचा रेल्वेप्रवास नाही; तो इतिहास आणि निसर्गाच्या सहवासातून जाणारा एक रोमांचकारी अनुभव आहे.
या मार्गावर येतात ब्रिटिशकालीन पाच रेल्वे बोगदे.
ट्रेन पहिल्या बोगद्यात शिरते…
क्षणात बाहेरची हिरवाई काळोखात विरते.
चाकांचा आवाज अचानक अधिक तीव्र होतो. बोगद्याच्या भिंतींवर आदळणारा धडधडाट कानात घुमत राहतो.
आणि काही क्षणांनी—
अचानक उजेड!
बोगद्याबाहेर पुन्हा सातपुडा.
पुन्हा जंगल.
पुन्हा डोंगर.
पुन्हा पाऊस.
एक बोगदा संपतो आणि दुसरा सुरू होतो. काळोख आणि उजेडाचा हा खेळ पाच वेळा घडतो. प्रत्येक वेळी बोगद्यात शिरताना एक वेगळी उत्सुकता… आणि बाहेर पडताना समोर उलगडणारं निसर्गाचं नवं दृश्य.
जणू सातपुडा स्वतःच पडदे उघडत होता.
आणि मग धाराखोह आलं.
ट्रेनमधून उतरताच पावसाने अलगद अंगावर घेतलं.
तो मुसळधार नव्हता.
वादळीही नव्हता.
तो संथ होता… अविरत होता… आणि त्या परिसराच्या शांततेत विलक्षण सुंदर वाटत होता.
समोरच्या पर्वतरांगा पूर्णपणे धुक्याने वेढलेल्या.
एखादा डोंगर क्षणभर दिसायचा… पुढच्या क्षणी धुक्यात विरून जायचा.
दाट जंगलातून येणारा ओल्या मातीचा गंध, पानांवरून टपटपणारे थेंब, दूरवरून ऐकू येणारा पावसाचा मंद आवाज आणि या सगळ्याच्या मध्यभागी धुक्यात हरवून गेलेलं छोटंसं धाराखोह स्टेशन…
हे दृश्य पाहण्यासाठी कॅमेरा पुरेसा नव्हता. त्यासाठी तिथे उभं राहणं गरजेचं होतं.
काही ठिकाणं आपण पाहतो.
काही ठिकाणं आपण अनुभवतो.
आणि काही ठिकाणं…
आपल्याला काही काळासाठी स्वतःपासूनच दूर घेऊन जातात.
धाराखोह तिसऱ्या प्रकारातलं.
तिथे उभं राहिल्यावर वेळेचं भान राहत नाही. मोबाईल हातात असूनही फोटो काढण्यापेक्षा समोरचं दृश्य डोळ्यांत साठवावंसं वाटतं.
पावसाचा एकसारखा नाद…
धुक्याच्या पडद्याआड हरवणारे डोंगर…
आणि त्या हिरवाईतून उठणारी एक विलक्षण शांतता.
सातपुड्याचं हे रूप पाहताना मनात आलं—निसर्गाला सुंदर होण्यासाठी भव्यतेची गरज नसते; कधी कधी धुक्यात अर्धवट दिसणारा एखादा डोंगर आणि त्यावर कोसळणारा मंद पाऊसही पुरेसा असतो.
अडीच तासांचा मुक्काम कधी संपला कळलंच नाही.
ट्रेनची शिट्टी झाली.
परतीची वेळ झाली.
ट्रेन पुन्हा निघाली.
धाराखोह मागे सरकत राहिलं. खिडकीबाहेर तेच धुकं, तेच डोंगर, तेच हिरवं जंगल आणि पावसाने भिजलेली सातपुड्याची कुशीतली वाट मागे पळत राहिली.
पण यावेळी काहीतरी वेगळं होतं.
धाराखोह आता खिडकीबाहेर नव्हतं… ते मनात होतं.
काही वर्षांपूर्वी नागपूर–नवी दिल्लीच्या प्रवासात खिडकीतून दिसलेली दोन छोटी स्टेशनं आज प्रत्यक्ष अनुभवून आलो.
बकेट लिस्टमधली एक इच्छा पूर्ण झाली.
पण खरं सांगायचं तर…
आज मी फक्त मरामझिरी आणि धाराखोह पाहून आलो नाही.
आज मी सातपुड्याच्या पावसात थोडा भिजलो, धुक्यात थोडा हरवलो, पाच बोगद्यांच्या काळोखातून थोडा रोमांचित झालो…
आणि परतताना मनाच्या एखाद्या कोपऱ्यात धाराखोहचं ते धुकं घेऊन आलो.
काही प्रवासांची तिकिटं जपून ठेवता येतात.
काही प्रवासांचे फोटो जपून ठेवता येतात.
पण काही प्रवास…
ते फक्त मनातच जपावे लागतात.
मरामझिरी–धाराखोहचा हा प्रवास त्यापैकीच एक.
(लेखक ‘मीडिया वॉच’ दिवाळी अंक, पब्लिकेशन व वेब पोर्टलचे संपादक आहेत )
8888744796
………………………………………….
अविनाश दुधे यांचे जुने लेख वाचण्यासाठी www.mediawatch.info या वेब पोर्टलवर वरच्या बाजूला उजवीकडे ‘साईट सर्च करा’ असे जिथे लिहिलेले आहे त्याखालील चौकोनात –अविनाश दुधे– type करा आणि Search वर क्लिक करा.
