समुद्रकिनाऱ्यांच्या पलीकडे सापडलेला एक वेगळा गोवा

गोव्याला जाण्याचे यंदा ठरले, तेव्हा अनेकदा पाहिलेले देखणे समुद्रकिनारे, भव्य चर्च आणि गजबजलेली पर्यटनस्थळे यावेळी मुद्दाम बाजूला ठेवायची. पर्यटकांच्या नेहमीच्या वाटांऐवजी गोव्याचा आत्मा शोधायचा, हे ठरवले होते. त्यासाठी फॉन्टेनहास, मांडवी नदीतील दिवर बेट, मालार गाव, प्राचीन मंदिरे, कला आणि संस्कृती यांच्या दिशेने पावले वळली… आणि नकळत एका वेगळ्याच गोव्याशी भेट झाली.

पावसाळ्यातील गोवा हा एखाद्या चित्रकाराच्या कॅनव्हाससारखा भासतो. धुक्याची हलकी चादर पांघरलेले डोंगर, पावसाने धुऊन निघालेले रस्ते, हिरव्यागार झाडीत हरवलेली गावे आणि अधूनमधून बरसणाऱ्या सरी… या साऱ्या निसर्गरम्य वातावरणाने प्रवासाच्या पहिल्याच दिवसापासून मन जिंकून घेतले.

पणजीत पोहोचताच पोर्तुगीज वारशाचा ठसा प्रत्येक वळणावर जाणवू लागला. चौकांमधील पुतळे, जुन्या शैलीतील रस्ते, घरांवरील पोर्तुगीज नावांच्या पाट्या आणि इमारतींची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना पाहताना इतिहास नकळत सोबत चालत असल्याचा भास होत होता.

फॉन्टेनहासमध्ये प्रवेश करताच जणू एखाद्या युरोपियन वस्तीत पोहोचलो की काय, असे क्षणभर वाटले. लाल, पिवळे, निळे, हिरवे अशा चटकदार रंगांनी सजलेल्या पोर्तुगीज शैलीतील देखण्या इमारती, अरुंद वळणदार गल्ल्या, लाकडी खिडक्या, रंगीबेरंगी बाल्कनी आणि दगडी रस्ते… प्रत्येक वळणावर एक नवीन छायाचित्र डोळ्यांत साठवत होतो. दिवसाचे फॉन्टेनहास जितके मोहक, तितकेच रात्री दिव्यांच्या मंद प्रकाशात ते अधिकच जिवंत वाटत होते. शांत गल्ल्यांतून फेरफटका मारताना काळ जणू काही शतकांपूर्वी थांबून राहिल्याचा भास होत होता.

फॉन्टेनहासमधील शंभर वर्षांहून अधिक जुनी Confeitaria 31 de Janeiro ही बेकरी म्हणजे गोव्याच्या खाद्यपरंपरेचा जिवंत इतिहासच. जुन्या पोर्तुगीज पद्धतीने तयार होणारे केक, ब्रेड आणि बेकरी पदार्थ आजही त्याच आत्मीयतेने ग्राहकांसमोर ठेवले जातात. आधुनिक कॅफेंच्या गर्दीतही या बेकरीने जपलेली परंपरा मनाला विशेष भावली.

या प्रवासातील तीन दिवसांचा मुक्काम Mateus Boutique Heritage Hotel मध्ये होता. जुन्या पोर्तुगीज वास्तूचे हॉटेलमध्ये केलेले रूपांतर पाहण्यासारखे आहे. उंच छत, लाकडी जिने, जुन्या खिडक्या, प्रशस्त व्हरांडे आणि घरगुती आदरातिथ्य… या वातावरणामुळे हॉटेलमध्ये राहतोय असे कधीच वाटले नाही.

रिबंदरहून फेरीने मांडवी नदी ओलांडून दिवर बेटावर जाणे हा  एक सुंदर प्रवास आहे. फेरी पुढे सरकत असताना शहराचा गोंगाट मागे पडतो आणि समोर उलगडते हिरवाईने नटलेले, निवांत दिवर बेट. येथील शांतता, संथ जीवन आणि निसर्गाची जवळीक मनाला वेगळ्याच लयीत घेऊन जाते.

दिवरमधील मालार गाव तर या सहलीतील सर्वात सुखद आश्चर्य ठरले. स्वच्छ, शांत रस्ते, पोर्तुगीज शैलीतील रंगीत घरे, अंगणातील फुलझाडे आणि कुठेही घाई-गडबड नसलेले जीवन… एखाद्या युरोपियन खेड्यातून निवांत फेरफटका मारत असल्याचा अनुभव देणारे हे गाव आजही मनात ताजे आहे.

दिवर बेटावरील टेकडीवर वसलेले Our Lady of Compassion Church हे केवळ धार्मिक स्थळ नाही, तर निसर्गप्रेमींसाठीही पर्वणी आहे. येथून दिसणारे मांडवी नदीचे विस्तीर्ण पात्र, सभोवतालची हिरवाई आणि पावसाळ्यात धुक्यात हरवलेले निसर्गदृश्य दीर्घकाळ स्मरणात राहणारे आहे.

गोव्याचा इतिहास अनुभवायचा असेल, तर श्री सप्तकोटीश्वर मंदिराला भेट दिल्याशिवाय प्रवास पूर्ण होऊच शकत नाही. कदंब राजांचे आराध्य दैवत असलेल्या या मंदिराचा पोर्तुगीज काळात विध्वंस झाला; परंतु छत्रपती शिवाजी महाराजांनी त्याचा जीर्णोद्धार करून गोव्याच्या सांस्कृतिक इतिहासात एक महत्त्वपूर्ण अध्याय लिहिला. मंदिरातील त्या जीर्णोद्धाराची साक्ष देणारा शिलालेख इतिहासाला जिवंत ठेवतो.

मंगेशी आणि शांतादुर्गा या गोमंतकाच्या आराध्य देवस्थानांमध्ये लाभलेली शांतता आणि प्रसन्नता शब्दांत मांडणे कठीण आहे. बाहेर पाऊस बरसत होता आणि मंदिरातील घंटानाद वातावरणात घुमत होता. त्या क्षणी मन आपोआपच स्थिर होत गेले.

गोवा राज्य संग्रहालय आणि विविध कलादालनांना दिलेल्या भेटींमुळे गोव्याचा सांस्कृतिक चेहरा अधिक जवळून पाहता आला. पुरातन वस्तू, चित्रकला, शिल्पकला, लोकजीवन आणि इतिहास यांचे जतन किती संवेदनशीलपणे केले आहे, याची प्रचिती येथे येते.

संध्याकाळी मांडवी नदीवरील सनसेट क्रूझने दिवसाचा सुंदर शेवट केला. नदीवर अलगद तरंगणारे जहाज, थंडगार वारा, दूरवर मावळणारा सूर्य आणि गोमंतकीय लोकनृत्यांनी रंगलेला माहोल… त्या क्षणी वेळ थांबून राहावी असे वाटत होते. दुसऱ्या दिवशी मीरामार बीचवर घालवलेली संध्याकाळही तितकीच अविस्मरणीय ठरली. समुद्राच्या लाटांचा अखंड नाद, ओलसर वाळूवर उमटणारी पावले आणि समोर पसरलेले अथांग क्षितिज मनाला विलक्षण शांत करून गेले.

या संपूर्ण प्रवासात एका वेगळ्या गोव्याचे दर्शन घडले. येथील खाद्यसंस्कृती, साधे-सरळ लोकजीवन, यामुळे समुद्रकिनाऱ्यांपलीकडेही गोव्याची एक समृद्ध, देखणी आणि संस्कृतीने नटलेली दुनिया आहे, याची जाणीव झाली.

गोव्याचा प्रवास  संपला मात्र फॉन्टेनहासच्या रंगीबेरंगी गल्ल्या, दिवरचा निवांतपणा, मालार गावाची मोहिनी, मांडवीवरील संधिप्रकाश, मंदिरांतील प्रसन्न शांतता आणि पावसाने न्हालेला गोवा… हे सारे क्षण मनाच्या कप्प्यात कायमचे जपून ठेवावेत असेच होते.

8888744796

………………………………………….

अविनाश दुधे यांचे जुने लेख वाचण्यासाठी www.mediawatch.info या वेब पोर्टलवर वरच्या बाजूला उजवीकडे ‘साईट सर्च करा’ असे जिथे लिहिलेले आहे त्याखालील चौकोनात –अविनाश दुधे– type करा आणि Search वर क्लिक करा.